[Chia sẻ] 5 nhóm nhà giáo trong nghề dạy học

5 Nhóm nhà giáo của nghề dạy học


Nhà giáo, theo cách hiểu thông thường, là người làm nghề dạy học. Và “dạy” ở đây có nghĩa là giúp cho người ta học. Nhưng trên thực tế, tùy theo “sự dạy” của mỗi người thầy mà xã hội sẽ có những cách nhìn nhận khác nhau về chân dung của họ. Ta có thể tạm khái quát và chia thành năm nhóm sau đây:

Nhóm thứ nhất"thầy bình thường", tức là những người thầy dạy theo cách nếu họ biết được những gì trong lĩnh vực của mình thì sẽ chia sẻ cái biết đó cho học trò. Cách dạy này không có gì đáng để chê trách, vì nó giúp học sinh biết thêm những thông tin, kiến thức mới. Chỉ có điều, khi thầy "cạn vốn" để chia sẻ thì học sinh rất dễ rơi vào tình trạng bị động, lúng túng vì không biết phải tìm kiếm tri thức ở đâu, bằng cách nào; và khi kiến thức của họ bị lỗi thời thì học sinh cũng không biết làm sao để cập nhật.

"Thầy bình thường là những người thầy dạy theo cách nếu họ biết được những gì trong lĩnh vực của mình thì sẽ chia sẻ cái biết đó cho học trò."

Nhóm thứ hai"thầy giỏi". Khác với "thầy bình thường", cái mà "thầy giỏi" truyền dạy cho học trò không chỉ là kiến thức mà còn là phương pháp học, nói nôm na là "cho cần câu, chứ không chỉ cho con cá". Một khi học sinh đã nắm được phương pháp học (học được cách học) thì ngay cả khi những điều mà các em được dạy không còn phù hợp nữa trong tương lai, các em vẫn dễ dàng tìm được cách để giáo dục tự thân, tự học thêm, tự cập nhật để mình không chỉ luôn mới, mà còn luôn là người tiên phong.

"Cho cần câu, chứ không chỉ cho con cá"

Nhóm thứ ba"thầy lớn". Điều lớn nhất mà những người thầy này mang lại cho học trò của mình không chỉ là kiến thức hay phương pháp học, mà còn là động cơ học và lòng hiếu tri (niềm khát khao tri thức và sự hiểu biết; "hiếu tri", chứ không "hiếu điểm" hay "hiếu bằng"). Nói cách khác, họ không chỉ cho học trò của mình con cá hay cần câu, mà quan trọng hơn là cho động cơ đi câu.  Bởi nếu một người không hứng thú với việc đi câu thì dù có ấn vào tay anh ta chiếc cần câu xịn nhất thì người đó cũng chỉ ngồi ỳ một chỗ. Ngược lại, một khi đã thích đi câu thì cho dù không được ai cho cái cần câu nào, anh ta cũng sẽ tự mình đi nhặt từng cái que, từng cọng dây để chế ra nó và đi câu.

"Động cơ học quả thật là thứ quan trọng nhất, bởi nếu không có nó thì cho dù được truyền lại một phương pháp học từ một vị thầy giỏi, ta cũng sẽ chẳng học được gì mấy."

Cách tốt nhất để giúp người học có động cơ học một điều gì đó, đó là giúp họ hiểu rõ (1) "Tại sao phải học cái đó?" và (2) "Học cái đó để làm gì?". Và để trả lời được câu hỏi (1) này thì cách tốt nhất là giúp người học nhận ra con người của mình, nhận ra mức độ hiểu biết, sự dốt nát hay sự ngộ nhận của mình về cái đó; để trả lời được câu hỏi (2) thì cách tốt nhất là giúp người học hiểu được ích lợi của việc học cái đó, cũng như sự tai hại, thiết thòi nếu như không học. Sau khi giúp người học trả lời thỏa đáng hai câu hỏi này thì phần còn lại chỉ là nội dung học và phương pháp học. Động cơ học quả thật là thứ quan trọng nhất, bởi nếu không có nó thì cho dù được truyền lại một phương pháp học từ một vị thầy giỏi, ta cũng sẽ chẳng học được gì mấy.

Nhóm thứ tư"thầy khai minh" / "thầy khai phóng". "Thầy khai minh" cũng giống với "thầy lớn" ở khả năng có thể thắp lên và truyền đi niềm khát khao tri thức cho người học. Tuy nhiên, nếu như "thầy lớn" làm điều đó trong phạm vi một lớp học thì "thầy khai minh" có thể làm điều đó trong phạm vi toàn xã hội khiến cả xã hội thức tỉnh và say mê tìm kiếm tri thức để khai sáng cho bản thân mình, giải phóng con người mình ra khỏi sự vô minh, giáo điều, ấu trĩ.


Yukichi Fukuzawa

Fukuzawa Yukichi (1835-1901)
Một người "thầy khai minh" của nước Nhật Bản


Từng có một người thầy như thế xuất hiện trong lịch sử nước Nhật, vào thế kỷ  19. Ông là Fukuzawa Yukichi - người được xem là "Voltaire của nước Nhật", là một người thầy vĩ đại của nước Nhật hiện đại. Ông cũng là tác giả cuốn sách Khuyến học với tuyên ngôn nổi tiếng: "Trời không sinh ra người đứng trên người, trời cũng không sinh ra người đứng dưới người. Tất cả đều do sự học mà ra". Ông đã phê phán mạnh mẽ lối giáo dục cổ hủ, làm cho người dân Nhật Bản thời kỳ ấy nhận ra sự u mê, tăm tối của mình và không ngừng "thực học" để khai phóng bản thân, đồng thời góp phần đưa đất nước bắt kịp và đua tranh với các quốc gia hùng mạnh và văn minh nhất.

"Trời không sinh ra người đứng trên người, trời cũng không sinh ra người đứng dưới người. Tất cả đều do sự học mà ra."

Đôi khi những người "thầy lớn" hay "thầy khai minh" mang đến cho chúng ta một cảm giác... khó chịu, thậm chí cảm thấy "đau". Khó chịu, bởi chúng ta cứ tưởng rằng mình đã biết rất nhiều, tưởng là không cần học nữa nhưng người thầy ấy lại khiến chúng ta nhận ra sự tăm tối của mình, vỡ òa và nhận chân ra con người thật của mình. Cảm giác ấy không dễ chịu chút nào, nhiều khi nó còn làm ta tổn thương, nhưng đó là bản chất của giáo dục khai phóng.

Như nhà văn, nhà văn hóa Nguyên Ngọc từng nói: "Giáo dục làm cho con người bị tổn thương. Vì sao? Vì việc đem lại tri thức làm cho con người thấy hóa ra còn bao nhiêu cái mình chưa biết, càng học càng thấy cái mình biết, cái mới vừa được biết thêm càng vô cùng nhỏ bé trước cái chưa biết, không biết còn lại mênh mông, vô tận. Cảm giác tổn thương đó là một cảm giác lành mạnh. Nó khiến con người thiết tha đi tới trên con đường tự khai phóng".


Giáo viên STEM


Và nhóm cuối cùng là những người tuy mang danh "thầy" nhưng thực chất chỉ là "thợ dạy". Họ là những người dạy như một cái máy,  chỉ biết tự động lặp đi lặp lại một bài giảng được lập trình sẵn mà không cần biết nó có mang lợi ích gì cho học trò hay không, cũng như không cần để tâm xem học trò có hiểu, có tiếp thu được hay không. Có đôi khi, chính họ cũng chẳng hiểu lắm về điều mình đang dạy nhưng vẫn cứ thế sao chép, lặp lại và truyền đi. Nói dí dỏm là họ dạy học... bằng lưỡi, chứ không phải bằng cái đầu hay trái tim.

Bên cạnh đó, tôi cũng thường nói vui rằng có thể phân chia những người được gọi là "nhà giáo" thành hai "môn phái" là: "chính giáo""tà giáo". Những người thầy theo "chính giáo" là những người hiểu được sứ mệnh của mình là truyền bá "lương giáo" (lương tri và đạo lý) và "khoa giáo" (khoa học về nghệ thuật). Họ hiểu và tôn trọng quyền được làm ra chính mình của học trò, giúp học trò trở thành con người tự do, chứ không cố ý nhào nặn học trò, biến họ thành công cụ hay nô lệ cho một mục đích nào đó khác như "tà giáo".

- Trích sách Đúng việc của Tác giả Giản Tư Trung.


Viết bình luận

Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên

Bài viết trong cùng danh mục