Kết quả trong Học tập không đến từ May mắn, mà đến từ sự Nỗ lực.

01/04/2019

Thời gian vừa qua, chúng ta đã được nghe nhiều về vụ bê bối gian lận trong hệ thống các trường đại học danh tiếng của Mỹ, khi rất nhiều người nổi tiếng, lãnh đạo doanh nghiệp bị buộc tội hối lộ hàng trăm nghìn đô-la cho các trường đại học lớn như Yale, Stanford, … để đảm bảo cơ hội được nhận vào học. Ngay trong kì thi THPT Quốc gia năm vừa qua, chúng ta cũng đã được nghe rất nhiều về những sự việc tiêu cực trong thi cử tại Hà Giang hay Sơn La.


Giữa những luồng thông tin báo chí đăng tải, và những ý kiến từ cộng đồng mạng, thật dễ dàng để đưa lời chỉ trích những phụ huynh này và những người họ đã trả tiền để thực hiện hành vi gian lận. Nhưng hãy thử nhìn vấn đề theo một hướng khác: "Điều gì trong đời sống, xã hội chúng ta đã khiến cho những người làm cha mẹ này nghĩ rằng, việc gửi con vào những trường danh giá, mặc cho bản thân chúng không đủ khả năng, đáng giá hàng trăm triệu đồng hay trăm ngàn đô-la, chưa kể đó còn là hành vi vi phạm pháp luật?" 


Có một xu hướng tiêu cực đang hình thành ở một số các phụ huynh. Họ cho rằng để con được giáo dục tốt, họ chỉ cần đóng tiền, và phần việc còn lại sẽ do người giáo viên đảm nhiệm. Để rồi khi con cái không tiến bộ theo cha mẹ mong muốn, họ quay ra khiển trách nhà trường, yêu cầu lời giải thích vì sao họ không nhận được kết quả như mong muốn cho khoản đầu tư này. Họ yêu cầu với thầy cô rằng “hãy dạy cho con tôi phần sách này” (dù đứa trẻ chưa hoàn thành những phần trước), giống như cách họ gọi món ở nhà hàng, hay yêu cầu kiểu tóc với thợ hớt tóc.


Chúng ta đang đối xử với giáo dục giống như những dịch vụ có thể mua bán. Tuy nhiên, có một yếu tố trong giáo dục làm nó khác biệt với các dịch vụ khác, đó là người học sinh. Chúng ta thường lầm tưởng rằng mọi đứa trẻ đều có xuất phát điểm giống nhau, nhưng thực tế không phải như vậy. Có những trẻ xuất sắc trong khả năng tính toán, nhưng yếu hơn trong diễn đạt ngôn ngữ. Cũng có trẻ tập trung tốt hơn, hay có nhiều năng lượng hơn các bạn khác. Điều đó cũng có nghĩa rằng, trong giáo dục, giá trị của “sản phẩm” mà phụ huynh thu được có phần phụ thuộc vào bản thân học sinh. Những người mà bố mẹ trả tiền (trường học, thầy cô) không thể kiểm soát hoàn toàn kết quả. 


Khác với các dịch vụ thông thường, giáo dục phát huy giá trị khi học sinh học được điều gì đó

Vậy chúng ta có nên khuyên phụ huynh hãy hạ thấp kỳ vọng vào thành tích học tập của con? Liệu những người đã “chạy tiền” để cho con họ vào trường tốt có nên chấp nhận sự thật rằng con họ không giỏi như những đứa trẻ khác? Câu trả lời là không, bởi những tiền định về khả năng như vậy giống như nói với học sinh rằng chúng sẽ không bao giờ giỏi như các bạn khác, nên cũng đừng cố gắng. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới tâm lý của trẻ, mà còn đi ngược lại với những gì chúng ta thường hiểu về quá trình học tập.


Chúng ta đã hiểu đúng về quá trình học tập chưa?

Một quy tắc khá phổ biến đó là “một người mất 10,000 giờ để tập luyện thành thục một kỹ năng”. “Kỹ năng” ở đây có thể là bất cứ môn học hay môn năng khiếu, từ học ngoại ngữ, cho đến học đàn, vẽ hay một môn thể thao. Một đứa trẻ chỉ tập luyện trên lớp một lần một tuần sẽ mất 192 năm để hoàn thành 10,000 giờ. Nhưng nếu đứa trẻ đó dành ra một tiếng mỗi ngày tập luyện ở nhà, thì thời gian sẽ rút xuống còn 24 năm.


Điều chúng tôi muốn nói ở đây, đó là việc tập luyện tại nhà không chỉ tạo ra khác biệt, mà chúng còn tuyệt đối cần thiết cho sự phát triển của mọi kỹ năng. Nhiệm vụ của cha mẹ chính là theo dõi và khuyến khích quá trình tập luyện này. Bởi thầy cô có thể cho trẻ một danh sách những việc để làm tại nhà, nhưng về tới nhà, thì việc nhắc nhở và khuyến khích để hoàn toàn danh sách đó hoàn toàn phụ thuộc vào bố mẹ. 

Sự hướng dẫn, kèm cặp của cha mẹ là cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi trẻ chưa hình thành được thói quen học tập

Một quy tắc thứ hai của việc rèn luyện kỹ năng, đó là luyện tập không phải để hoàn hảo, mà là để lâu bền. Mỗi lần ta lặp lại một hành động, ta đang tập luyện cho bộ não và cơ thể để thực hiện chính xác hành động đó. Điều này đồng nghĩa rằng, tập luyện nhiều thôi chưa đủ, chúng ta cần phải tập luyện cho đúng. Khi tập luyện sai cách, ta sẽ mất gấp đôi thời gian để học lại cách làm đúng. 


Đây là lý do vì sao sự quan tâm của phụ huynh là tối quan trọng. Nếu học sinh tập luyện sai cách, và rồi tuần sau mới được thầy cô hướng dẫn lại, học sinh đó sẽ mất thêm thời gian để quay lại quỹ đạo đúng. Ngược lại, khi cha mẹ ở nhà phát hiện lỗi sai, có thể giúp con học lại cách làm đúng (nếu họ có khả năng), hoặc dừng việc luyện tập sai cách cho đến khi có sự hướng dẫn của thầy cô. 

Một đứa trẻ yêu thích việc học sẽ tiếp thu kiến thức tốt hơn, sẵn sàng thử sức với những điều mới, ít chán nản và chủ động hơn trong việc học và luyện tập.

Vai trò của cha mẹ trong quá trình học tập của con

Sự giám sát và động viên của cha mẹ là cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi con trẻ chưa biết cách tập luyện hiệu quả, hay tự lập ra một kế hoạch tập luyện. (Bản thân việc học sao cho đúng, cũng là một kỹ năng, và vì thế cũng cần tới 10,000 giờ tập luyện.) Tuy nhiên, có một cách nữa để phụ huynh chuẩn bị cho con, mà không tốn thời gian hay tiền bạc. Đó là tạo cho con trẻ niềm yêu thích với việc học tập. Một đứa trẻ yêu thích việc học sẽ tiếp thu kiến thức tốt hơn, sẵn sàng thử sức với những điều mới, ít chán nản và chủ động hơn trong việc học và luyện tập. Con sẽ muốn học hơn khi việc học là một niềm vui.


Ngược lại, khi cha mẹ nhắc nhở con rằng “bố mẹ đã trả rất nhiều tiền để học được học” hay “nếu con không cố gắng thì sẽ không có cơ hội vào trường tốt”, mặc dù mục đích để giúp con cố gắng hơn, cũng có ảnh hưởng tiêu cực tới thái độ của trẻ với việc học. Việc học bị coi như một “nghĩa vụ” mà con cần “phải” hoàn thành. Những ngôn từ của người lớn, một mặt có thể thúc đẩy sự quyết tâm ở con, nhưng đồng thời có thể tạo ra nỗi sợ thất bại hay sợ làm bố mẹ thất vọng. 


Vậy phụ huynh nên làm gì để các con thêm yêu việc học? Đơn giản là hãy học cùng con. Thay vì nói rằng “Bố đã mời gia sự về để con có được điểm cao”, “con phải được điểm cao cho đáng tiền bố mẹ đầu tư. Việc con có hiểu bài sau khi làm bài xong không quan trọng.”, các bố mẹ hãy chủ động hỏi thăm “Chỗ này có khó không, bố mẹ có thể giúp gì con?

Trẻ sẽ tự tin hơn khi hiểu rằng ba mẹ cũng từng có những khó khăn như mình

Bố mẹ cũng có thể đóng vai những người bạn, chia sẻ với con những khó khăn mà mình đã từng gặp trong việc học. Nhiều bố mẹ muốn tỏ ra là mình hoàn hảo trước mặt các con, nhưng việc này thường khiến các con cảm thấy tách biệt, khi bố mẹ chúng có thể học mọi thứ dễ dàng, còn chúng lại gặp khó khăn. Việc mở lòng về những khó khăn từng gặp không làm mất đi niềm tin của con vào bố mẹ, mà còn giúp chúng trở nên tự tin hơn. Bên cạnh đó, nếu bố mẹ có một tình yêu thực sự với việc học tập thì các con cũng sẽ cảm nhận được.

Khả năng và sự quyết tâm của học sinh mới là những yếu tố quyết định.

Lời kết

Khi chúng ta đọc về những vụ việc bê bối gian lận đầu vào đại học, rất dễ để nghĩ rằng việc cho những đứa trẻ không xứng đáng được vào những ngôi trường danh giá sẽ cho chúng những lợi thế trong cuộc sống mà những đứa trẻ khác không thể vượt qua. Tuy nhiên, cách suy nghĩ này gạt đi những yếu tố quan trọng khác khi đánh giá một ứng viên cho công việc, như kỹ năng mềm, kỹ năng máy tính hay trình độ chuyên môn. Một đứa trẻ sẽ không tự nhiên giỏi lên chỉ vì được bố mẹ đưa vào một trường tốt. Hàng trăm triệu đồng không đồng nghĩa với một sự nghiệp thành công ở phía trước. Khả năng và sự quyết tâm của học sinh đó mới là những yếu tố quyết định.


Bởi vậy, những đóng góp giá trị nhất mà bậc làm cha mẹ có thể làm cho việc học của con không phải, và sẽ không bao giờ là tiền. Những đóng góp giá trị ấy phải đến từ tính kỷ luật, sự chủ động quan tâm, và một niềm yêu thích với việc học. 

Theo bài viết Education isn’t magic. Education is hard work. của Shoshana Lieberman, Medium.

Kết quả trong Học tập không đến từ May mắn, mà đến từ sự Nỗ lực.

Thời gian vừa qua, chúng ta đã được nghe nhiều về vụ bê bối gian lận trong hệ thống các trường đại học danh tiếng của Mỹ, khi rất nhiều người nổi tiếng, lãnh đạo doanh nghiệp bị buộc tội hối lộ hàng trăm nghìn đô-la cho các trường đại học lớn như Yale, Stanford, … để đảm bảo cơ hội được nhận vào học. Ngay trong kì thi THPT Quốc gia năm vừa qua, chúng ta cũng đã được nghe rất nhiều về những sự việc tiêu cực trong thi cử tại Hà Giang hay Sơn La.


Giữa những luồng thông tin báo chí đăng tải, và những ý kiến từ cộng đồng mạng, thật dễ dàng để đưa lời chỉ trích những phụ huynh này và những người họ đã trả tiền để thực hiện hành vi gian lận. Nhưng hãy thử nhìn vấn đề theo một hướng khác: "Điều gì trong đời sống, xã hội chúng ta đã khiến cho những người làm cha mẹ này nghĩ rằng, việc gửi con vào những trường danh giá, mặc cho bản thân chúng không đủ khả năng, đáng giá hàng trăm triệu đồng hay trăm ngàn đô-la, chưa kể đó còn là hành vi vi phạm pháp luật?" 


Có một xu hướng tiêu cực đang hình thành ở một số các phụ huynh. Họ cho rằng để con được giáo dục tốt, họ chỉ cần đóng tiền, và phần việc còn lại sẽ do người giáo viên đảm nhiệm. Để rồi khi con cái không tiến bộ theo cha mẹ mong muốn, họ quay ra khiển trách nhà trường, yêu cầu lời giải thích vì sao họ không nhận được kết quả như mong muốn cho khoản đầu tư này. Họ yêu cầu với thầy cô rằng “hãy dạy cho con tôi phần sách này” (dù đứa trẻ chưa hoàn thành những phần trước), giống như cách họ gọi món ở nhà hàng, hay yêu cầu kiểu tóc với thợ hớt tóc.


Chúng ta đang đối xử với giáo dục giống như những dịch vụ có thể mua bán. Tuy nhiên, có một yếu tố trong giáo dục làm nó khác biệt với các dịch vụ khác, đó là người học sinh. Chúng ta thường lầm tưởng rằng mọi đứa trẻ đều có xuất phát điểm giống nhau, nhưng thực tế không phải như vậy. Có những trẻ xuất sắc trong khả năng tính toán, nhưng yếu hơn trong diễn đạt ngôn ngữ. Cũng có trẻ tập trung tốt hơn, hay có nhiều năng lượng hơn các bạn khác. Điều đó cũng có nghĩa rằng, trong giáo dục, giá trị của “sản phẩm” mà phụ huynh thu được có phần phụ thuộc vào bản thân học sinh. Những người mà bố mẹ trả tiền (trường học, thầy cô) không thể kiểm soát hoàn toàn kết quả. 


Khác với các dịch vụ thông thường, giáo dục phát huy giá trị khi học sinh học được điều gì đó

Vậy chúng ta có nên khuyên phụ huynh hãy hạ thấp kỳ vọng vào thành tích học tập của con? Liệu những người đã “chạy tiền” để cho con họ vào trường tốt có nên chấp nhận sự thật rằng con họ không giỏi như những đứa trẻ khác? Câu trả lời là không, bởi những tiền định về khả năng như vậy giống như nói với học sinh rằng chúng sẽ không bao giờ giỏi như các bạn khác, nên cũng đừng cố gắng. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới tâm lý của trẻ, mà còn đi ngược lại với những gì chúng ta thường hiểu về quá trình học tập.


Chúng ta đã hiểu đúng về quá trình học tập chưa?

Một quy tắc khá phổ biến đó là “một người mất 10,000 giờ để tập luyện thành thục một kỹ năng”. “Kỹ năng” ở đây có thể là bất cứ môn học hay môn năng khiếu, từ học ngoại ngữ, cho đến học đàn, vẽ hay một môn thể thao. Một đứa trẻ chỉ tập luyện trên lớp một lần một tuần sẽ mất 192 năm để hoàn thành 10,000 giờ. Nhưng nếu đứa trẻ đó dành ra một tiếng mỗi ngày tập luyện ở nhà, thì thời gian sẽ rút xuống còn 24 năm.


Điều chúng tôi muốn nói ở đây, đó là việc tập luyện tại nhà không chỉ tạo ra khác biệt, mà chúng còn tuyệt đối cần thiết cho sự phát triển của mọi kỹ năng. Nhiệm vụ của cha mẹ chính là theo dõi và khuyến khích quá trình tập luyện này. Bởi thầy cô có thể cho trẻ một danh sách những việc để làm tại nhà, nhưng về tới nhà, thì việc nhắc nhở và khuyến khích để hoàn toàn danh sách đó hoàn toàn phụ thuộc vào bố mẹ. 

Sự hướng dẫn, kèm cặp của cha mẹ là cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi trẻ chưa hình thành được thói quen học tập

Một quy tắc thứ hai của việc rèn luyện kỹ năng, đó là luyện tập không phải để hoàn hảo, mà là để lâu bền. Mỗi lần ta lặp lại một hành động, ta đang tập luyện cho bộ não và cơ thể để thực hiện chính xác hành động đó. Điều này đồng nghĩa rằng, tập luyện nhiều thôi chưa đủ, chúng ta cần phải tập luyện cho đúng. Khi tập luyện sai cách, ta sẽ mất gấp đôi thời gian để học lại cách làm đúng. 


Đây là lý do vì sao sự quan tâm của phụ huynh là tối quan trọng. Nếu học sinh tập luyện sai cách, và rồi tuần sau mới được thầy cô hướng dẫn lại, học sinh đó sẽ mất thêm thời gian để quay lại quỹ đạo đúng. Ngược lại, khi cha mẹ ở nhà phát hiện lỗi sai, có thể giúp con học lại cách làm đúng (nếu họ có khả năng), hoặc dừng việc luyện tập sai cách cho đến khi có sự hướng dẫn của thầy cô. 

Một đứa trẻ yêu thích việc học sẽ tiếp thu kiến thức tốt hơn, sẵn sàng thử sức với những điều mới, ít chán nản và chủ động hơn trong việc học và luyện tập.

Vai trò của cha mẹ trong quá trình học tập của con

Sự giám sát và động viên của cha mẹ là cần thiết, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi con trẻ chưa biết cách tập luyện hiệu quả, hay tự lập ra một kế hoạch tập luyện. (Bản thân việc học sao cho đúng, cũng là một kỹ năng, và vì thế cũng cần tới 10,000 giờ tập luyện.) Tuy nhiên, có một cách nữa để phụ huynh chuẩn bị cho con, mà không tốn thời gian hay tiền bạc. Đó là tạo cho con trẻ niềm yêu thích với việc học tập. Một đứa trẻ yêu thích việc học sẽ tiếp thu kiến thức tốt hơn, sẵn sàng thử sức với những điều mới, ít chán nản và chủ động hơn trong việc học và luyện tập. Con sẽ muốn học hơn khi việc học là một niềm vui.


Ngược lại, khi cha mẹ nhắc nhở con rằng “bố mẹ đã trả rất nhiều tiền để học được học” hay “nếu con không cố gắng thì sẽ không có cơ hội vào trường tốt”, mặc dù mục đích để giúp con cố gắng hơn, cũng có ảnh hưởng tiêu cực tới thái độ của trẻ với việc học. Việc học bị coi như một “nghĩa vụ” mà con cần “phải” hoàn thành. Những ngôn từ của người lớn, một mặt có thể thúc đẩy sự quyết tâm ở con, nhưng đồng thời có thể tạo ra nỗi sợ thất bại hay sợ làm bố mẹ thất vọng. 


Vậy phụ huynh nên làm gì để các con thêm yêu việc học? Đơn giản là hãy học cùng con. Thay vì nói rằng “Bố đã mời gia sự về để con có được điểm cao”, “con phải được điểm cao cho đáng tiền bố mẹ đầu tư. Việc con có hiểu bài sau khi làm bài xong không quan trọng.”, các bố mẹ hãy chủ động hỏi thăm “Chỗ này có khó không, bố mẹ có thể giúp gì con?

Trẻ sẽ tự tin hơn khi hiểu rằng ba mẹ cũng từng có những khó khăn như mình

Bố mẹ cũng có thể đóng vai những người bạn, chia sẻ với con những khó khăn mà mình đã từng gặp trong việc học. Nhiều bố mẹ muốn tỏ ra là mình hoàn hảo trước mặt các con, nhưng việc này thường khiến các con cảm thấy tách biệt, khi bố mẹ chúng có thể học mọi thứ dễ dàng, còn chúng lại gặp khó khăn. Việc mở lòng về những khó khăn từng gặp không làm mất đi niềm tin của con vào bố mẹ, mà còn giúp chúng trở nên tự tin hơn. Bên cạnh đó, nếu bố mẹ có một tình yêu thực sự với việc học tập thì các con cũng sẽ cảm nhận được.

Khả năng và sự quyết tâm của học sinh mới là những yếu tố quyết định.

Lời kết

Khi chúng ta đọc về những vụ việc bê bối gian lận đầu vào đại học, rất dễ để nghĩ rằng việc cho những đứa trẻ không xứng đáng được vào những ngôi trường danh giá sẽ cho chúng những lợi thế trong cuộc sống mà những đứa trẻ khác không thể vượt qua. Tuy nhiên, cách suy nghĩ này gạt đi những yếu tố quan trọng khác khi đánh giá một ứng viên cho công việc, như kỹ năng mềm, kỹ năng máy tính hay trình độ chuyên môn. Một đứa trẻ sẽ không tự nhiên giỏi lên chỉ vì được bố mẹ đưa vào một trường tốt. Hàng trăm triệu đồng không đồng nghĩa với một sự nghiệp thành công ở phía trước. Khả năng và sự quyết tâm của học sinh đó mới là những yếu tố quyết định.


Bởi vậy, những đóng góp giá trị nhất mà bậc làm cha mẹ có thể làm cho việc học của con không phải, và sẽ không bao giờ là tiền. Những đóng góp giá trị ấy phải đến từ tính kỷ luật, sự chủ động quan tâm, và một niềm yêu thích với việc học. 

Theo bài viết Education isn’t magic. Education is hard work. của Shoshana Lieberman, Medium.