Những nghề sẽ biến mất trong tương lai, và cách ta có thể chuẩn bị từ hôm nay

Ngày nay, các bước tiến khoa học - kỹ thuật với tốc độ phát triển chóng mặt đang thay đổi tính chất công việc và chất lượng cuộc sống của chúng ta hàng ngày. Theo một nghiên cứu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, 65% trẻ em khi lớn lên sẽ tham gia vào những ngành nghề mà giờ đây chúng ta chưa biết đến. Vì vậy, hành trang tốt nhất các bố mẹ có thể chuẩn bị cho cuộc sống và công việc tương lai của con, là dạy con biết sẵn sàng đối mặt với sự bất định và thay đổi, thay vì tập trung chuẩn bị cho một công việc cụ thể.


Vậy làm thế nào để chuẩn bị khi chúng ta không thể biết trước được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai? Trong một thế giới đang thay đổi và sẽ tiếp tục thay đổi, thì việc nắm bắt được những quy luật, những giá trị vượt thời gian chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất. Bài viết này vì thế sẽ không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu tính chất công việc trong tương lai. Ta sẽ đồng thời khám phá về những giá trị, những kỹ năng cốt lõi cần thiết cho môi trường làm việc mới, và cách các bậc phụ huynh có thể chuẩn bị cho con những kỹ năng này ngay từ hôm nay.

1. Viễn cảnh công việc trong tương lai

Một trong những chủ đề được nói đến nhiều trong thời gian gần đây, và gây ra ít nhiều hoang mang, đó là sự trỗi dậy của những cỗ máy thay thế con người. Trên thực tế, sự phát triển của máy móc thông minh và tự động hóa không hoàn toàn dẫn đến tình trạng thất nghiệp, khi nhiều công việc được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của xã hội. Nhưng đồng thời cũng có những ngành nghề được dự đoán sẽ “tuyệt chủng” trong vòng 10, 20 năm tới.

Những công việc đầu tiên phải nhường chỗ cho máy móc tự động chính là công việc lao động chân tay. Trên thực tế, đây không phải lần đầu chúng ta phải đối mặt với vấn đề này. Trong những năm đầu của thế kỉ 20, khi hệ thống tự động bắt đầu được áp dụng vào các ngành như nông nghiệp, cơ khí, chế tạo ô tô, … rất nhiều công việc mang tính chất dây chuyền, rập khuôn đã được máy móc tự động thay thế với năng suất cao hơn.

Một thế kỉ sau, cũng là tự động hóa, nhưng câu chuyện đã khác, khi hệ thống máy móc đã trở nên ưu việt hơn, với khả năng thay thế con người ở nhiều công việc phức tạp hơn. Một công việc tưởng chừng như chỉ con người làm được - nấu ăn - giờ đây cũng có thể được tự động hóa, đầu tiên với chú robot Flippy biết làm hamburger tại California, Mĩ.

Flippy, “đầu bếp” robot đầu tiên trên thế giới

Môt bước tiến cũng rất đáng kể là sự phát triển rộng khắp của mạng lưới Internet giúp ta tìm kiếm mọi thông tin ở mọi lúc, mọi nơi. Điều này giúp cho việc tìm kiếm địa điểm du lịch và đặt vé máy bay hay khách sạn trở nên vô cùng dễ dàng, nhưng cũng đồng thời dẫn đến sự kém cạnh tranh của các hãng lữ hành, khiến cho số lượng công ty và nhân viên trong ngành giảm dần theo từng ngày.

2. Kiến thức và kĩ năng nào cần thiết cho tương lai?

Khoa học và công nghệ đang có những bước tiến vượt bậc và sẽ tiếp tục phát triển trong tương lai, nhưng xét cho cùng thì chúng vẫn là những công cụ do con người tạo ra để mang lại lợi ích cho con người. Nói cách khác, người làm chủ được công cụ sẽ là những người làm chủ tương lai. Những kỹ sư phần mềm, kỹ sư hệ thống hay lập trình viên với khả năng áp dụng tư duy logic, toán học và kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật sẽ có lợi thế trong cuộc đua tìm việc làm.  

Nhưng có kiến thức thôi là chưa đủ. Để có thể thích ứng và phát triển trong một xã hội với tốc độ thay đổi cao, chúng ta cũng cần một bộ kỹ năng phù hợp. Các chuyên gia giáo dục đã nghiên cứu và đưa ra rất nhiều mô hình khác nhau về những kỹ năng thế hệ trẻ cần có cho cuộc sống trong tương lai. Ta có thể tóm gọn các kỹ năng cần thiết cho thế kỷ 21 - theo mô hình 4C, viết tắt cho 4 chữ cái đầu tiên. 4 kỹ năng ấy bao gồm:

Critical thinking (Tư duy Phản biện): Một kỹ năng ít được chú trọng trong trường học tại Việt Nam, nhưng Tư duy phản biện lại đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong xã hội thông tin ngày nay. Khả năng xem xét, phản biện giúp học sinh đánh giá độ đáng tin cậy của thông tin, phân biệt giữa ý kiến chủ quan và sự thật khách quan, và biết đặt câu hỏi “Vì sao?”, để từ đó nhìn nhận sâu sắc về sự vật hiện tượng, hoặc tìm cách giải quyết vấn đề.

Creativity (Sáng tạo): Tính sáng tạo rèn luyện cho học sinh thói quen suy nghĩ ngoài những giới hạn thông thường, xem xét một vấn đề theo nhiều góc độ. Sáng tạo ở đây không chỉ dừng lại ở các ý tưởng, mà còn ở trong cách các con trình bày, diễn đạt để thuyết phục bạn bè, thầy cô và bố mẹ. Sáng tạo cũng là phương tiện để giúp con tránh những lối mòn tư duy và tự tìm cho mình lối suy nghĩ phù hợp.

Không niềm vui nào lớn bằng được cùng học, cùng làm với các bạn

Collaboration (Hợp tác): Khả năng hợp tác, làm việc nhóm tốt dạy cho học sinh cách phối hợp để đạt những mục tiêu chung. Kỹ năng hợp tác quan trọng vì tất cả chúng ta đều sẽ phải làm việc với người khác trong suốt cuộc đời, dù là việc nhỏ nhất như chọn ăn món gì. Chính vì vậy, việc tạo môi trường cho học sinh luyện tập làm việc nhóm từ sớm rất quan trọng, để giúp các con hiểu rằng không phải ai cũng suy nghĩ như mình, biết mình phải lên tiếng khi có ý tưởng, và biết phối hợp để đạt kết quả tốt nhất.

Communication (Giao tiếp): Kỹ năng giao tiếp phù hợp giúp học sinh diễn đạt tốt nhất ý tưởng của mình. Trong một xã hội mà thư điện tử, tin nhắn hay mạng xã hội trở nên phổ biến, thì khả năng diễn đạt hiệu quả cả trong văn viết và nói đem lại nhiều lợi ích. Một người giao tiếp hiệu quả biết cách ngắt, nghỉ, nhấn vào trọng tâm nội dung nói, hay kết nối với người nghe: bạn cùng lớp, thầy cô, gia đình, … để đạt mục tiêu cuối cùng là truyền tải ý kiến của mình tới người nghe một cách rõ ràng và thuyết phục.

3. Phụ huynh cần làm gì để chuẩn bị cho con từ hôm nay?  

Những điều trên không có nghĩa rằng chúng ta xem nhẹ những môn học trên lớp như Toán, Văn, Lịch sử, Địa lý … mà song song với việc xây dựng nền tảng kiến thức, các bố mẹ cũng cần ý thức được những thay đổi công nghệ có ảnh hưởng tới trải nghiệm học tập của con như thế nào. Nói cách khác, chuẩn bị cho công việc tương lai của con không chỉ đơn giản như dạy con biết code hay lập trình một ứng dụng.

Dưới đây là một vài gợi ý chúng tôi đưa ra để các bố mẹ có thể cùng con chuẩn bị cho các công việc trong tương lai:

- Khuyến khích con chia sẻ quan điểm: bắt đầu từ cuộc trò chuyện trong bữa cơm tối, các bố mẹ có thể gợi hỏi quan điểm của con về các chủ đề khác nhau. Bên cạnh đó: thay vì hỏi “Con muốn làm gì sau này?”, chúng ta có thể hỏi “Con muốn giải quyết vấn đề gì?”, “Con sẽ cần kiến thức và kỹ năng gì để giải quyết vấn đề đó?”, những câu hỏi sẽ giúp trẻ đào sâu suy nghĩ, áp dụng và phát triển những kĩ năng học tập để đạt được mục tiêu mà con mong muốn.

- Tạo điều kiện và thời gian cho hoạt động ngoại khóa: Hãy đăng kí cho con tham gia chương trình sau giờ học, và khuyến khích con tham gia các hoạt động CLB thể thao, năng khiếu từ sớm. Khi con lớn hơn một chút, bố mẹ có thể cho con được làm các công việc bán thời gian hay thực tập vào mùa hè. Điều này sẽ cho trẻ có trải nghiệm với công việc, và phát triển thói quen độc lập tài chính từ sớm.

Các con cũng rất cần thời gian vui chơi, ngoại khóa, bố mẹ nhé!

- Tích hợp công nghệ vào việc theo dõi học tập: Các bố mẹ đã quen với các phương tiện làm việc trực tuyến, hãy tạo một không gian để lưu trữ các bài tập, hình ảnh, video bài thuyết trình của con và lời nhận xét của thầy cô. Điều này giúp phụ huynh có thể theo dõi được quá trình tiến bộ của con theo thời gian, và là một cách hay để lưu giữ những kỉ niệm thời đi học của con.

- Rèn luyện kĩ năng 4Cs: Hơn bao giờ hết, chuẩn bị cho con những kĩ năng cần thiết của thế kỉ 21 nên là ưu tiên hàng đầu, bên cạnh việc trau dồi kiến thức. Để có những hoạt động tại nhà vừa vui, vừa bổ ích cùng con, các bố mẹ có thể tham khảo series video STEM at Home của AmericanSTEM nhé.

Bên cạnh các hoạt động tại nhà, các phụ huynh hãy tham khảo chương trình STEM chính khóa tại trung tâm của AmericanSTEM, nơi các con sẽ được làm quen với kiến thức khoa học, công nghệ, phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai, và biến những ý tưởng thành hiện thực.

🎉HÃY CHO CON GIÁ TRỊ CỦA TƯƠNG LAI NGAY TỪ HÔM NAY BỐ MẸ NHÉ! 🎉

Series video STEM at Home của AmericanSTEM: bit.ly/STEMATHOME1

Thông tin chi tiết Lớp học STEM chính khóa: americanstem.vn/pages/chuong-trinh-chinh-khoa

Theo dõi Fanpage của AmericanSTEM để cập nhật thông tin mới nhất: facebook.com/americanstem


Bài viết trong cùng danh mục