LÀM SAO ĐỂ PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG XỬ LÝ VẤN ĐỀ CỦA TRẺ?

25/02/2019

Làm thế nào để hướng sự tò mò và sáng tạo của trẻ nhỏ vào việc giải quyết vấn đề theo cách khoa học?


Sự phát triển của công nghệ thông tin trong thế kỉ mới đã và đang thúc đẩy xu hướng đào tạo khoa học kỹ thuật cho học sinh từ sớm. Trong việc dạy kỹ thuật cho trẻ, giáo viên và phụ huynh cần kết hợp những bài học STEM vào giáo trình trên lớp cũng như các hoạt động ở nhà của trẻ.


Giám đốc đào tạo chuyên môn của EiE, bà Nia Keith đã đưa ra những thảo luận, nghiên cứu và chiến lược về vai trò của kỹ thuật khoa học trong việc:

- Giúp trẻ nhỏ phát triển những kỹ năng cần thiết trong thế kỷ 21 như tư duy phản biện, làm việc nhóm và học hỏi từ trải nghiệm

- Thu hút học sinh theo nhiều phương thức giáo dục khác nhau để nhờ đó tất cả các học sinh, kể cả những bạn không theo giáo trình truyền thống hoặc đang theo mô hình giáo dục đặc biệt, có thể phát triển hết khả năng

- Hỗ trợ trong việc phản ánh quá trình rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề một cách khoa học

- Thúc đẩy sự phát triển của khả năng cảm nhận và ứng phó trong đời sống (social-emotional learning), khả năng tiếp thu ngôn ngữ (language acquisition),  sự vận động của não bộ (executive functioning) và kỹ năng vận động thô và tinh (fine and gross motor skills).


Trước hết, chúng ta phải hiểu rõ về hai khái niệm kỹ thuật và công nghệ. Công nghệ (technology) là những công cụ nhân tạo được tạo ra nhằm giải quyết vấn đề hoặc đáp ứng một nhu cầu cụ thể của con người. Kỹ thuật (engineering) là quá trình khai thác sự sáng tạo, nghiên cứu và ứng dụng kiến thức về vật liệu, toán học và khoa học để tạo ra công nghệ. Nói một cách khác, khoa học kỹ thuật là quá trình tạo ra công cụ để giải quyết vấn đề một cách khoa học. Khoa học kĩ thuật mở ra nhiều cơ hội sáng tạo cho các bạn trẻ, kích thích suy nghĩ vượt ra khỏi những giới hạn để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và mới lạ.

Để xây dựng một môi trường học khoa học kĩ thuật chất lượng cho trẻ nhỏ, phụ huynh và giáo viên cần kết hợp nhiều yếu tố xung quanh để thúc đẩy sự ham học hỏi và hiệu quả tiếp thu. Điều quan trọng là cách khơi gợi những cuộc thảo luận để kích thích trí tò mò của trẻ cũng như dạy cho trẻ biết rằng thất bại và thử lại là quá trình cần thiết để học hỏi và phát triển. Tất cả mọi người, kể cả trẻ nhỏ cũng có thể suy nghĩ và giải quyết vấn đề như một nhà khoa học.

Một lớp học kỹ thuật chất lượng cần có những hoạt động trải nghiệm các vấn đề thực tế có nhiều hướng giải quyết. Các dự án có nhiều cách giải quyết sẽ giúp học sinh phát triển trí sáng tạo và làm chủ được quá trình xử lý vấn đề.


Giáo trình EiE gợi ý 8 yếu tố cần thiết để tạo nên giáo trình khoa học kỹ thuật chất lượng và sáng tạo:

1. Ngữ cảnh thực tế

Liên kết bài học kỹ thuật với vấn đề thực tế để tạo hứng thú và tính ứng dụng cho học sinh. Ví dụ, trong dự án về hệ thống lọc nước, chúng ta có thể lồng ghép những câu chuyện có thật về vấn đề ô nhiễm nguồn nước tại cộng đồng. Qua đó bài học trở nên sinh động hơn, đồng thời hình thành nhận thức về vấn đề môi trường nơi các em sống.



2. Mục tiêu, giới hạn và yêu cầu

Tuỳ thuộc vào độ tuổi hoặc trình độ kiến thức STEM của học sinh, các bài học cần đi kèm những yêu cầu và hướng dẫn cụ thể cũng như mục tiêu đầu ra. Những định hướng cụ thể sẽ giúp giáo trình đạt được hiệu quả tối ưu.

Mọi người thường hiểu lầm rằng sáng tạo là phải tự do, gạt bỏ những giới hạn nhưng trên thực tế, sáng tạo trong kỹ thuật vẫn cần phải trong khuôn khổ phục vụ một mục tiêu nhất định. Những sản phẩm sáng tạo nên mới lạ và độc đáo nhưng sau cùng vẫn phải thoả mãn những điều kiện cho sẵn giải quyết được những khó khăn thực tế.



3. Quy trình thiết kế kỹ thuật

Hướng dẫn học sinh theo một định hướng chung là: Đặt vấn đề - Suy nghĩ - Lên kế hoạch - Thực hiện - Cải thiện

Phụ huynh/giáo viên trước tiên nên đặt câu hỏi/tình huống cụ thể cho các bạn nhỏ giúp các bạn hiểu vấn đề cũng như thúc đẩy quá trình tự suy luận. Sau đó, bước trình bày ý tưởng và lên kế hoạch chi tiết cần được đầu tư nhiều thời gian trước khi đến công đoạn thực hiện. Trong quá trình thực hành, người hướng dẫn trẻ nên tiếp tục đặt câu hỏi và tình huống cho trẻ để trẻ nhìn nhận được nhược điểm và ưu điểm nhằm liên tục cải thiện sản phẩm của mình.


4. Nghiên cứu vật liệu và phương pháp

Khi tham gia vào các bài học kỹ thuật, điều quan trọng là trẻ được trực tiếp thử nghiệm các vật liệu và áp dụng những phương án khác nhau. Chỉ khi trực tiếp thử nghiệm những vật liệu khác nhau theo các giải pháp khác nhau, trẻ mới tự tìm hiểu được ưu và nhược điểm của từng loại để tìm ra đáp án tối ưu. Việc được tiếp xúc và thử nghiệm trực tiếp sẽ phát triển kỹ năng vận động tinh (fine motor skills) của trẻ nhỏ cũng như giúp xây dựng kỹ năng phản biện để bảo vệ đáp án của mình.



5. Áp dụng khoa học và toán học

Qua việc học kỹ thuật, các em được tự khám phá và hiểu hơn về kiến thức và kĩ năng tổng quát trong các lĩnh vực cụ thể như toán học, vật lý, hoá học,... Vì vậy ngoài những bài học trực tiếp liên quan đến kỹ thuật, trẻ cần được trang bị những kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên và toán học. Những bài học kết hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp thu và giải quyết các vấn đề kỹ thuật chuyên môn.



6. Nghiên cứu dữ liệu để lên kế hoạch và thiết kế

Thu thập và xử lý dữ liệu một cách logic để thiết kế và cải thiện sản phẩm là những kỹ năng khoa học thiết yếu mà trẻ cần rèn luyện không chỉ để phục vụ học tập mà còn rất nhiều vấn đề khác trong cuộc sống sau này. Điều quan trọng là khuyến khích các bạn trẻ liên tục trải nghiệm và rút ra kinh nghiệm. Phụ huynh và giáo viên cần hỗ trợ trẻ trong việc xử lý số liệu cũng như hệ thống các suy luận một cách logic để làm việc một cách hiệu quả và tiết kiệm thời gian.



7. Kỹ năng hợp tác

Các bạn nhỏ cần rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, cùng nhau làm việc, chia sẻ và phát triển ý tưởng để đưa ra cách giải quyết tối ưu. Việc rèn luyện khả năng làm việc nhóm cần được thực hiện từ sớm để giúp trẻ thích nghi với nhiều hoàn cảnh làm việc, tăng cường khả năng giao tiếp khi chia sẻ ý tưởng, thoả thuận và phân chia công việc cũng như phối hợp để hoàn thiện kết quả. Giáo viên và phụ huynh có thể cho trẻ tham gia những hoạt động nhóm để gia tăng kỹ năng.



8. Người định hướng

Những giáo viên nên trở thành những người định hướng và kích thích kỹ năng xử lý vấn đề của trẻ. Không nên trực tiếp chỉ ra lỗi sai và đưa ra cách giải quyết cụ thể mà hãy đặt những câu hỏi hoặc giả định tình huống để trẻ nhìn ra những sai sót và tự tìm cách khắc phục. Việc tự suy luận và chủ động cải thiện giúp trẻ coi những thất bại là bài học và kinh nghiệm. Hãy giúp trẻ hiểu rằng mọi sản phẩm đều có thể và cần được cải thiện liên tục.



Để các bài học kĩ thuật có tính thực tiễn cao và các kỹ năng khoa học của trẻ được rèn luyện, trau dồi liên tục, các hoạt động khoa học trong cuộc sống hằng ngày là hết sức quan trọng. Để duy trì được yếu tố này, vai trò của các bố mẹ là nhân tố quyết định. Các vị phụ huynh thường có một quan niệm phổ biến và nỗi lo ngại rằng để dạy và thực hành kỹ thuật khoa học cho trẻ nhỏ, bạn cần phải là một chuyên gia. Đây là một quan niệm không chính xác. Những gì bạn cần là đam mê, sự ham học hỏi và sẵn sàng trở thành người đồng hành trong quá trình học tập và phát triển của con trẻ. Hãy là những người đồng hành trong học tập và quá trình phát triển của trẻ.

Các vị phụ huynh và giáo viên có thể tham khảo thêm những bài viết chuyên môn hoặc những video hướng dẫn việc dạy STEM cho trẻ trên Facebook và kênh Youtube của AmericanSTEM. Hãy đăng kí theo dõi những tin tức cập nhật của AmericanSTEM để có thêm nhiều thông tin cũng như kiến thức bổ ích về giáo dục STEM nhằm tạo môi trường học tập và rèn luyện tốt nhất cho các bạn trẻ.



Tags: Cha mẹ, Giáo viên, STEM, Dạy con, Kỹ thuật, AmericanSTEM

LÀM SAO ĐỂ PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG XỬ LÝ VẤN ĐỀ CỦA TRẺ?

Làm thế nào để hướng sự tò mò và sáng tạo của trẻ nhỏ vào việc giải quyết vấn đề theo cách khoa học?


Sự phát triển của công nghệ thông tin trong thế kỉ mới đã và đang thúc đẩy xu hướng đào tạo khoa học kỹ thuật cho học sinh từ sớm. Trong việc dạy kỹ thuật cho trẻ, giáo viên và phụ huynh cần kết hợp những bài học STEM vào giáo trình trên lớp cũng như các hoạt động ở nhà của trẻ.


Giám đốc đào tạo chuyên môn của EiE, bà Nia Keith đã đưa ra những thảo luận, nghiên cứu và chiến lược về vai trò của kỹ thuật khoa học trong việc:

- Giúp trẻ nhỏ phát triển những kỹ năng cần thiết trong thế kỷ 21 như tư duy phản biện, làm việc nhóm và học hỏi từ trải nghiệm

- Thu hút học sinh theo nhiều phương thức giáo dục khác nhau để nhờ đó tất cả các học sinh, kể cả những bạn không theo giáo trình truyền thống hoặc đang theo mô hình giáo dục đặc biệt, có thể phát triển hết khả năng

- Hỗ trợ trong việc phản ánh quá trình rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề một cách khoa học

- Thúc đẩy sự phát triển của khả năng cảm nhận và ứng phó trong đời sống (social-emotional learning), khả năng tiếp thu ngôn ngữ (language acquisition),  sự vận động của não bộ (executive functioning) và kỹ năng vận động thô và tinh (fine and gross motor skills).


Trước hết, chúng ta phải hiểu rõ về hai khái niệm kỹ thuật và công nghệ. Công nghệ (technology) là những công cụ nhân tạo được tạo ra nhằm giải quyết vấn đề hoặc đáp ứng một nhu cầu cụ thể của con người. Kỹ thuật (engineering) là quá trình khai thác sự sáng tạo, nghiên cứu và ứng dụng kiến thức về vật liệu, toán học và khoa học để tạo ra công nghệ. Nói một cách khác, khoa học kỹ thuật là quá trình tạo ra công cụ để giải quyết vấn đề một cách khoa học. Khoa học kĩ thuật mở ra nhiều cơ hội sáng tạo cho các bạn trẻ, kích thích suy nghĩ vượt ra khỏi những giới hạn để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và mới lạ.

Để xây dựng một môi trường học khoa học kĩ thuật chất lượng cho trẻ nhỏ, phụ huynh và giáo viên cần kết hợp nhiều yếu tố xung quanh để thúc đẩy sự ham học hỏi và hiệu quả tiếp thu. Điều quan trọng là cách khơi gợi những cuộc thảo luận để kích thích trí tò mò của trẻ cũng như dạy cho trẻ biết rằng thất bại và thử lại là quá trình cần thiết để học hỏi và phát triển. Tất cả mọi người, kể cả trẻ nhỏ cũng có thể suy nghĩ và giải quyết vấn đề như một nhà khoa học.

Một lớp học kỹ thuật chất lượng cần có những hoạt động trải nghiệm các vấn đề thực tế có nhiều hướng giải quyết. Các dự án có nhiều cách giải quyết sẽ giúp học sinh phát triển trí sáng tạo và làm chủ được quá trình xử lý vấn đề.


Giáo trình EiE gợi ý 8 yếu tố cần thiết để tạo nên giáo trình khoa học kỹ thuật chất lượng và sáng tạo:

1. Ngữ cảnh thực tế

Liên kết bài học kỹ thuật với vấn đề thực tế để tạo hứng thú và tính ứng dụng cho học sinh. Ví dụ, trong dự án về hệ thống lọc nước, chúng ta có thể lồng ghép những câu chuyện có thật về vấn đề ô nhiễm nguồn nước tại cộng đồng. Qua đó bài học trở nên sinh động hơn, đồng thời hình thành nhận thức về vấn đề môi trường nơi các em sống.



2. Mục tiêu, giới hạn và yêu cầu

Tuỳ thuộc vào độ tuổi hoặc trình độ kiến thức STEM của học sinh, các bài học cần đi kèm những yêu cầu và hướng dẫn cụ thể cũng như mục tiêu đầu ra. Những định hướng cụ thể sẽ giúp giáo trình đạt được hiệu quả tối ưu.

Mọi người thường hiểu lầm rằng sáng tạo là phải tự do, gạt bỏ những giới hạn nhưng trên thực tế, sáng tạo trong kỹ thuật vẫn cần phải trong khuôn khổ phục vụ một mục tiêu nhất định. Những sản phẩm sáng tạo nên mới lạ và độc đáo nhưng sau cùng vẫn phải thoả mãn những điều kiện cho sẵn giải quyết được những khó khăn thực tế.



3. Quy trình thiết kế kỹ thuật

Hướng dẫn học sinh theo một định hướng chung là: Đặt vấn đề - Suy nghĩ - Lên kế hoạch - Thực hiện - Cải thiện

Phụ huynh/giáo viên trước tiên nên đặt câu hỏi/tình huống cụ thể cho các bạn nhỏ giúp các bạn hiểu vấn đề cũng như thúc đẩy quá trình tự suy luận. Sau đó, bước trình bày ý tưởng và lên kế hoạch chi tiết cần được đầu tư nhiều thời gian trước khi đến công đoạn thực hiện. Trong quá trình thực hành, người hướng dẫn trẻ nên tiếp tục đặt câu hỏi và tình huống cho trẻ để trẻ nhìn nhận được nhược điểm và ưu điểm nhằm liên tục cải thiện sản phẩm của mình.


4. Nghiên cứu vật liệu và phương pháp

Khi tham gia vào các bài học kỹ thuật, điều quan trọng là trẻ được trực tiếp thử nghiệm các vật liệu và áp dụng những phương án khác nhau. Chỉ khi trực tiếp thử nghiệm những vật liệu khác nhau theo các giải pháp khác nhau, trẻ mới tự tìm hiểu được ưu và nhược điểm của từng loại để tìm ra đáp án tối ưu. Việc được tiếp xúc và thử nghiệm trực tiếp sẽ phát triển kỹ năng vận động tinh (fine motor skills) của trẻ nhỏ cũng như giúp xây dựng kỹ năng phản biện để bảo vệ đáp án của mình.



5. Áp dụng khoa học và toán học

Qua việc học kỹ thuật, các em được tự khám phá và hiểu hơn về kiến thức và kĩ năng tổng quát trong các lĩnh vực cụ thể như toán học, vật lý, hoá học,... Vì vậy ngoài những bài học trực tiếp liên quan đến kỹ thuật, trẻ cần được trang bị những kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên và toán học. Những bài học kết hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp thu và giải quyết các vấn đề kỹ thuật chuyên môn.



6. Nghiên cứu dữ liệu để lên kế hoạch và thiết kế

Thu thập và xử lý dữ liệu một cách logic để thiết kế và cải thiện sản phẩm là những kỹ năng khoa học thiết yếu mà trẻ cần rèn luyện không chỉ để phục vụ học tập mà còn rất nhiều vấn đề khác trong cuộc sống sau này. Điều quan trọng là khuyến khích các bạn trẻ liên tục trải nghiệm và rút ra kinh nghiệm. Phụ huynh và giáo viên cần hỗ trợ trẻ trong việc xử lý số liệu cũng như hệ thống các suy luận một cách logic để làm việc một cách hiệu quả và tiết kiệm thời gian.



7. Kỹ năng hợp tác

Các bạn nhỏ cần rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, cùng nhau làm việc, chia sẻ và phát triển ý tưởng để đưa ra cách giải quyết tối ưu. Việc rèn luyện khả năng làm việc nhóm cần được thực hiện từ sớm để giúp trẻ thích nghi với nhiều hoàn cảnh làm việc, tăng cường khả năng giao tiếp khi chia sẻ ý tưởng, thoả thuận và phân chia công việc cũng như phối hợp để hoàn thiện kết quả. Giáo viên và phụ huynh có thể cho trẻ tham gia những hoạt động nhóm để gia tăng kỹ năng.



8. Người định hướng

Những giáo viên nên trở thành những người định hướng và kích thích kỹ năng xử lý vấn đề của trẻ. Không nên trực tiếp chỉ ra lỗi sai và đưa ra cách giải quyết cụ thể mà hãy đặt những câu hỏi hoặc giả định tình huống để trẻ nhìn ra những sai sót và tự tìm cách khắc phục. Việc tự suy luận và chủ động cải thiện giúp trẻ coi những thất bại là bài học và kinh nghiệm. Hãy giúp trẻ hiểu rằng mọi sản phẩm đều có thể và cần được cải thiện liên tục.



Để các bài học kĩ thuật có tính thực tiễn cao và các kỹ năng khoa học của trẻ được rèn luyện, trau dồi liên tục, các hoạt động khoa học trong cuộc sống hằng ngày là hết sức quan trọng. Để duy trì được yếu tố này, vai trò của các bố mẹ là nhân tố quyết định. Các vị phụ huynh thường có một quan niệm phổ biến và nỗi lo ngại rằng để dạy và thực hành kỹ thuật khoa học cho trẻ nhỏ, bạn cần phải là một chuyên gia. Đây là một quan niệm không chính xác. Những gì bạn cần là đam mê, sự ham học hỏi và sẵn sàng trở thành người đồng hành trong quá trình học tập và phát triển của con trẻ. Hãy là những người đồng hành trong học tập và quá trình phát triển của trẻ.

Các vị phụ huynh và giáo viên có thể tham khảo thêm những bài viết chuyên môn hoặc những video hướng dẫn việc dạy STEM cho trẻ trên Facebook và kênh Youtube của AmericanSTEM. Hãy đăng kí theo dõi những tin tức cập nhật của AmericanSTEM để có thêm nhiều thông tin cũng như kiến thức bổ ích về giáo dục STEM nhằm tạo môi trường học tập và rèn luyện tốt nhất cho các bạn trẻ.