[Chia sẻ] Hành trang để con sẵn sàng cho Thế giới năm 2050

30 năm trước, Việt Nam bước vào giai đoạn Đổi Mới, chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp lạc hậu để hòa nhập với nền kinh tế thị trường của Thế giới. 30 năm sau, chúng ta lại chuẩn bị cho chu kì phát triển tiếp theo. Nhưng, giai đoạn sắp tới sẽ có những bước nhảy vọt mạnh mẽ hơn bao giờ hết, với tốc độ thay đổi nhanh đến từng phút. Bài viết hi vọng sẽ giúp các phụ huynh hình dung phần nào về xã hội con người trong tương lai sắp tới, và những kiến thức và kỹ năng bố mẹ có thể trang bị cho con ngay bây giờ.

Xã hội loài người đang đạt những bước tiến chưa từng có trong lịch sử, và trong khi kiến thức và kỹ năng truyền thống dần trở nên lỗi thời, thì những kiến thức và kỹ năng mới lại chưa được phổ cập. Con số 2050 nghe có vẻ xa vời, nhưng một đứa trẻ sinh ra vào lúc này sẽ trong độ tuổi 30 vào năm 2050. Đứa trẻ lúc đó nhiều khả năng đã học xong Đại học, có một công việc, một cuộc sống độc lập và chuẩn bị xây dựng gia đình của riêng mình. Điều này đặt ra câu hỏi: Trong xã hội liên tục thay đổi của tương lai, chúng ta sẽ phải dạy thế hệ trẻ những kỹ năng cần thiết nào để chúng có một công việc, thấu hiểu thế giới, và vượt qua những thử thách sắp tới?

I. Thời Đại Của Sự Quá Tải Thông Tin

Hầu hết các trường học ngày nay quá tập trung vào việc cung cấp thông tin và kiến thức. Điều này có tác dụng trong quá khứ, khi nguồn thông tin rất khan hiếm và lan tỏa chậm bởi hạn chế của công nghệ và sự kiểm duyệt. Ta thấy điều tương tự trong thời kì bao cấp, khi một người dân Việt Nam bình thường khó mà biết được thế giới ngoài kia đang diễn ra như thế nào. Internet không được bao phủ mọi nơi, và truyền hình, radio hay báo chí chịu sự kiểm duyệt sát sao từ Chính phủ. Những gì ta có thể tìm đọc ở các thư viện công cộng là những cuốn truyện ngắn và sách về khoa học cơ bản.

Ngược lại, trong Thế kỉ 21, chúng ta có thể truy cập vào một lượng thông tin kiến thức khổng lồ của nhân loại. Trong môi trường mới này, việc thầy cô tìm cách truyền tải thêm thông tin tới học sinh đã không còn cần thiết, vì lượng thông tin kiến thức đã có sẵn quá nhiều, và cũng rất dễ tiếp cận. Giờ đây, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bạn có thể dành hàng giờ đọc Wikipedia, xem các bài thuyết trình TED Talks, hay tham gia các khóa học miễn phí.

Internet tạo cơ hội cho chúng ta tiếp cận kho tàng kiến thức rộng lớn

Sự đa dạng của thông tin cũng dẫn đến sự lan truyền, phát tán của những thông tin sai lệch. Mọi người trên thế giới có thể dễ dàng tiếp cận những sự kiện nóng hổi nhất, nhưng có quá nhiều nguồn tin trái chiều để biết chuyện gì thực sự xảy ra. Những thông tin một chiều, với nội dung cực đoan, bóp méo sự thật làm kích động đám đông, là nguồn cơn cho sự bất ổn an ninh trong và ngoài nước. Vì vậy, việc chúng ta cần làm là dạy cho các con khả năng phân tích, tư duy phản biện với các thông tin, nhận biết đâu là nội dung cần chú ý, đâu là nguồn tin kém tin cậy để có được góc nhìn tổng thể và khách quan về thế giới xung quanh.

II. Kĩ Năng Nào Cần Được Ưu Tiên?

Chúng ta không thể hình dung cụ thể Thế giới và thị trường lao động sẽ như thế nào vào năm 2050, cho nên rất khó để biết kĩ năng cụ thể nào là cần thiết. Chúng ta có thể dành công sức đầu tư cho con học ngôn ngữ máy tính hoặc nói tiếng Nhật, để rồi phát hiện ra rằng nào năm 2050, trí tuệ nhân tạo có thể lập trình các phần mềm tốt hơn con người và ứng dụng Dịch thuật của Google có thể giúp chúng ta nói thành thục mọi thứ tiếng, kể cả khi ta chỉ biết nói “Xin chào.”

 "Để theo kịp với thế giới vào năm 2050, ta cần làm nhiều hơn là đưa ra ý tưởng và sản phẩm mới, mà trên hết, là biết cách để làm mới giá trị bản thân mình."

Vậy chúng ta nên dạy trẻ em những gì? Theo các chuyên gia về giáo dục, các trường học nên chuyển sang dạy mô hình kỹ năng “4C”Critical thinking (Tư duy phản biện), Communication (Giao tiếp), Collaboration (Hợp tác), Creativity (Sáng tạo). Nói chung, các trường học nên giảm bớt kiến thức kỹ thuật và tập trung hơn vào các kỹ năng sống. Trong đó, quan trọng nhất là khả năng đối mặt với những thay đổi, tiếp thu những điều mới, và bảo đảm sự cân bằng tâm lý trong các tình huống khó khăn. Để theo kịp với thế giới vào năm 2050, ta cần làm nhiều hơn là đưa ra ý tưởng và sản phẩm mới, mà trên hết, là biết cách để làm mới giá trị bản thân mình.

III. Sẵn Sàng Cho Sự Thay Đổi

Không ai có thể tiên đoán chính xác những thay đổi chúng ta sẽ thấy trong tương lai. Giả thuyết nào được đưa ra cũng sẽ không đúng với thực tế. Tuy nhiên, ta có thể chắc chắn rằng rất nhiều sự thay đổi sẽ xảy ra. Những cỗ máy với trí thông minh siêu việt, các thuật toán để mô phỏng cảm xúc con người, hay tác động ngày càng tiêu cực của con người với môi trường tự nhiên chỉ là một phần trong rất nhiều thay đổi nhân loại sẽ phải đối mặt.

Thay đổi vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho sự phát triển của nhân loại

Để tồn tại và phát triển trong thế giới mới, con người cần có một sức bền tâm lý, khả năng điều tiết và cân bằng cảm xúc. Chúng ta phải biết cách rời bỏ những gì quen thuộc nhất để học cách làm quen với sự bất định. Tuy nhiên, việc dạy học sinh làm quen với sự bất định và duy trì cân bằng tâm lí khó hơn là dạy chúng về kiến thức Vật lý hay Lịch sử. Những kỹ năng này cần thời gian để hình thành, không phải qua đọc sách hay nghe giảng bài là có thể đạt được. Bản thân thầy cô giáo ngày nay cũng thiếu sức bền tâm lý cần thiết cho môi trường thế kỉ 21, bởi họ chịu ảnh hưởng của mô hình giáo dục cũ, nên việc rèn luyện, làm mới bản thân ngày càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

"Để tồn tại và phát triển trong thế giới mới, con người cần có một sức bền tâm lý, khả năng điều tiết và cân bằng cảm xúc."

Lời khuyên tốt nhất cho thế hệ trẻ lúc này là: đừng quá phụ thuộc vào thế hệ trước. Mỗi người đều có ý tốt, nhưng họ đã không còn hiểu rõ thế giới như trước nữa rồi. Thế kỉ 21 cho ta một viễn cảnh mà sự thay đổi càng diễn ra nhanh chóng đến mức ta không thể biết chắc những gì được thế hệ trước truyền lại là trí khôn muôn đời, hay những quan điểm lạc hậu. Các bố mẹ, ngay từ bây giờ, thay vì dạy con chỉ biết chấp nhận những gì diễn ra xung quanh mình, hãy luôn đặt ra các câu hỏi, để con được điều tra, tìm hiểu thật kĩ và nhìn thế giới với cái nhìn đa chiều.

IV. Mối Quan Hệ Con Người - Công Nghệ Trong Thời Đại Mới

Một nhân tố đang tác động tới cuộc sống hàng ngày của con người, và chắc chắn sẽ có ảnh hưởng trong tương lai chính là sự phát triển của Khoa học - Công nghệ. Bản thân công nghệ không xấu, nếu ta xác định được mục tiêu của mình trong cuộc sống, công nghệ sẽ giúp ta đạt được điều đó. Nhưng nếu thiếu đi một định hướng rõ ràng, thì sẽ rất dễ để công nghệ “lèo lái” và kiểm soát, biến ta thành nạn nhân của những phát minh. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi công nghệ ngày càng thấu hiểu hành vi con người hơn, sẽ đến lúc ta thấy con người phải phục vụ cho công nghệ, thay vì điều ngược lại. Đã bao giờ bạn để ý những người đi trên đường “dán mắt” vào màn hình điện thoại? Liệu họ đang kiểm soát công nghệ, hay để công nghệ kiểm soát chính mình?

"Liệu họ đang kiểm soát công nghệ, hay để công nghệ kiểm soát chính mình?"

Để không đánh mất những giá trị cá nhân và được là chính mình trong thời đại mới, con người cần nỗ lực hết sức để thấu hiểu hệ thống vận hành của bản thân – biết mình là ai và muốn gì từ cuộc sống. Suốt ngàn năm lịch sử, các triết gia đã thúc giục nhân loại khám phá và thấu hiểu về chính mình. Và lời khuyên này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trong thế kỷ 21, bởi khác với thời đại Khổng Tử và Socrates, ta phải đối mặt với cuộc cạnh tranh vô cùng khắc nghiệt từ các thế lực bên ngoài. 

"Hãy thấu hiểu bản thân trước khi máy tính thấu hiểu mình."  

Facebook, Amazon hay Google là một vài cái tên trong rất nhiều các tập đoàn lớn trên thế giới đang tìm cách truy cập vào bộ não của chúng ta, khai thác và phân tích dữ liệu, rồi dựa vào sự thấu hiểu đó để phục vụ mục đích kinh doanh. Họ xây dựng những thuật toán, và những thuật toán ấy có thể theo dõi ta mọi lúc mọi nơi, xem ta đi đâu, ăn gì, gặp gỡ ai. Một khi công nghệ và các thuật toán hiểu ta hơn bản thân chúng ta, chúng sẽ có quyền kiểm soát và điều khiển.

Tất nhiên, nếu ta hoàn toàn tin tưởng giao cho những cỗ máy quyền quyết định, ta có thể thư giãn và tận hưởng những tiện ích công nghệ mang lại. Các thuật toán sẽ giúp chúng ta giải quyết mọi thứ. Nhưng nếu chúng ta vẫn muốn kiểm soát cuộc sống cá nhân và quyền quyết định tương lai, ta cần hành động nhanh hơn những cỗ máy, nhanh hơn Amazon và các tập đoàn. Hãy thấu hiểu bản thân trước khi máy tính thấu hiểu mình.  

Dựa theo bài viết What Kids Need to Learn to Succeed in 2050 của Yuval Noah Harari


Bài viết trong cùng danh mục